जापानको प्रसिद्ध योसाकोई महोत्सवमा १९७ समूह सहभागी, १६ स्थानमा दुई दिनसम्म भव्य नृत्य
उदय सुबेदी
कोची, जापान । जापानको पश्चिमी क्षेत्र कोची सहर अहिले प्रसिद्ध ‘योसाकोई महोत्सव’ (Yosakoi Festival) को रौनकले रंगिएको छ। जापानको मौलिक सांस्कृतिक पहिचान बोकेको यो महोत्सवमा यस वर्ष देश तथा विदेशबाट आएका १९७ समूहका करिब १८ हजार नर्तक सहभागी हुँदैछन्। अगस्ट १० र ११ मा मुख्य नृत्य कार्यक्रम आयोजना भइरहेको छ भने अगस्ट ९ मा पूर्वसन्ध्या कार्यक्रम र १२ मा पछिल्लो कार्यक्रम तथा ‘योसाकोई राष्ट्रिय प्रतियोगिता’ आयोजना हुने कार्यक्रम छ।
कोचीको गर्मीलाई समेत चुनौती दिँदै हजारौँ नर्तक रंगीन पोसाकमा सजिएर सडकमा उत्रिएपछि सहरका प्रमुख सडक, चोक तथा प्रदर्शनस्थलहरू संगीत, नृत्य र ‘नारुको’को आवाजले गुञ्जायमान बनेका छन्। मुख्य दुई दिनमा कोची सहरका १६ वटा प्रतिस्पर्धा तथा प्रदर्शनस्थलमा बिहानदेखि रातिसम्म विभिन्न समूहले नृत्य प्रस्तुत गरिरहेका छन्।
यो वर्षको ७३औँ योसाकोई महोत्सवमा सहभागी १९७ समूहमा कोची प्रिफेक्चरका १२६ र कोचीबाहिरका ७१ समूह छन्। यसले योसाकोई स्थानीय उत्सव मात्र नभई जापानका विभिन्न क्षेत्रलाई जोड्ने ठूलो सांस्कृतिक कार्यक्रमका रूपमा विकास भएको देखाउँछ।
अगस्ट १० मा सुरु भएको मुख्य कार्यक्रमको पहिलो दिनमै कोची सहरका सडकमा ठूलो भीड देखिएको थियो। ओटेमाची मुख्य प्रतिस्पर्धा स्थल, ओबियामाची, कोची स्टेसन अगाडिको क्षेत्रलगायत विभिन्न स्थानमा नर्तकहरूले समूहगत प्रस्तुति दिएका थिए। केही स्थलमा राति १० बजेसम्म कार्यक्रम सञ्चालन हुने व्यवस्था गरिएको छ।
के हो योसाकोई?
योसाकोई जापानको कोची सहरबाट सुरु भएको परम्परागत तथा आधुनिक शैलीको सामूहिक नृत्य महोत्सव हो। यसको सुरुवात सन् १९५४ मा भएको थियो। युद्धपछिको आर्थिक कठिनाइ र निराशाबीच स्थानीय बासिन्दालाई उत्साहित बनाउने तथा व्यापारिक क्षेत्रलाई चलायमान बनाउने उद्देश्यले कोची चेम्बर अफ कमर्सको पहलमा यो महोत्सव सुरु गरिएको थियो। पहिलो वर्ष केवल २१ समूहका ७५० नर्तक सहभागी भएका थिए।
समयसँगै यो उत्सवले ठूलो रूप लिँदै गयो। ३०औँ संस्करणसम्म आइपुग्दा सहभागी नर्तकको संख्या १० हजार नाघेको थियो। अहिले करिब १८ हजार नर्तक सहभागी हुने स्तरमा पुगेको छ।
योसाकोईको विशेषता भनेको परम्परा र आधुनिकताको मिश्रण हो। परम्परागत जापानी नृत्यसँगै रक, ज्याज, साम्बा, हिपहप तथा आधुनिक नृत्य शैलीसमेत समावेश गरिन्छ। प्रत्येक समूहले आफ्नै संगीत, पोसाक, नृत्यको शैली र सजावट विकास गर्ने भएकाले एउटै महोत्सवमा पनि विभिन्न समूहका प्रस्तुति एकअर्काभन्दा निकै फरक देखिन्छन्।
हातमा ‘नारुको’, सडकमा सामूहिक नृत्य
नारुको सानो काठको तालवाद्य हो, जसलाई नर्तकहरूले हातमा समातेर नाच्ने क्रममा बजाउँछन्। यसको ऐतिहासिक सम्बन्ध खेतबारीमा चरालाई भगाउन आवाज निकाल्ने उपकरणसँग रहेको बताइन्छ। अहिले भने विभिन्न समूहले आफ्नो पोसाक र पहिचानअनुसार विशेष डिजाइनका नारुकोसमेत प्रयोग गर्छन्।
योसाकोईमा मूलतः दुई महत्वपूर्ण नियम छन्—नर्तकले नारुको बजाउँदै अगाडि बढ्नुपर्ने र संगीतको कुनै भागमा ‘योसाकोई नारुको ओदोरी’को मूल वाक्यांश समावेश हुनुपर्ने। यी आधारभूत नियमबाहेक समूहहरूलाई आफ्नो शैली र सिर्जनात्मकता प्रयोग गर्ने ठूलो स्वतन्त्रता दिइएको छ।
योसाकोई महोत्सवमा नृत्य जति महत्वपूर्ण छ, त्यति नै आकर्षक हुन्छ नर्तकहरूको पोसाक। परम्परागत किमोनो र हाप्पी शैलीदेखि आधुनिक, कार्निभल तथा विभिन्न सांस्कृतिक प्रभाव समेटिएका पोसाकसम्म प्रयोग गरिन्छ। कतिपय समूहका सयौँ नर्तक एउटै डिजाइनको पोसाकमा प्रस्तुत हुँदा सडक नै रंगीन मञ्चजस्तो देखिन्छ।
अर्को महत्वपूर्ण आकर्षण हो ‘जिकाताशा’। यो समूहको नृत्यलाई पछ्याउने सजावटी सवारीसाधन हो, जसमा संगीत बजाउने तथा समूहलाई उत्साहित गराउने कलाकारहरू रहन्छन्। रातिको समयमा बत्ती, विभिन्न सजावट र विशेष प्रभावसहितका जिकाताशाले महोत्सवलाई थप आकर्षक बनाउँछन्।
यस वर्ष मुख्य दुई दिनमा कोची सहरका १६ वटा प्रतिस्पर्धा तथा प्रदर्शनस्थलमा योसाकोईका कार्यक्रम भइरहेका छन्। ओटेमाची मुख्य प्रतिस्पर्धास्थललाई महोत्सवको प्रमुख केन्द्र मानिन्छ। त्यहाँ दिउँसो र साँझका छुट्टाछुट्टै सत्रमा विभिन्न समूहले प्रस्तुति दिन्छन्।
अन्य प्रमुख स्थलमा ओबियामाची, कोची स्टेसन अगाडिको क्षेत्र, कोची क्यासल, ह्यारिमाया ब्रिज, उवामाची, आइको, मानमान, साइएनबाजो लगायतका क्षेत्र पर्छन्। प्रत्येक स्थलको वातावरण र सडकको संरचनाअनुसार नृत्यको अनुभव पनि फरक हुन्छ।
यसरी एउटै समयमा सहरका विभिन्न भागमा नृत्य भइरहँदा कोचीको सामान्य शहरी जीवन नै केही दिनका लागि ठूलो सांस्कृतिक उत्सवमा परिणत हुन्छ।
विदेशबाट पनि सहभागिता
योसाकोईले जापानको सीमाभन्दा बाहिर पनि आफ्नो प्रभाव विस्तार गरिसकेको छ। यसको प्रभावबाट जापानका अन्य सहरमा विभिन्न योसाकोई कार्यक्रम सुरु भएका छन्। विशेषगरी होक्काइदोमा आयोजना हुने YOSAKOI सोरान महोत्सव पनि योसाकोई संस्कृतिको विस्तारसँग जोडिएको उदाहरण हो। आधिकारिक इतिहासअनुसार १९९० को दशकदेखि योसाकोई विभिन्न क्षेत्रमा फैलिँदै गएको थियो।
२०२६ को कोची महोत्सवमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता देखिएको छ। यस वर्ष इन्डोनेसियाबाट आएको एउटा समूह पहिलोपटक सहभागी हुने जानकारी सार्वजनिक गरिएको छ। त्यस्तै जापानको लोकप्रिय संगीत समूह THE ALFEEसँग सम्बन्धित विशेष सहकार्य समूह ‘THE ALFEE योसाकोईगुमि बिरेइ रानबुसाई’ले पनि पहिलोपटक सहभागिता जनाएको छ।
केवल नृत्य होइन, कोचीको पहिचान
योसाकोईलाई केवल नृत्य प्रतियोगिताका रूपमा बुझ्नु यसको महत्वलाई सीमित गर्नु हुनेछ। यो कोचीको सांस्कृतिक, सामाजिक र पर्यटन पहिचानको महत्वपूर्ण हिस्सा बनिसकेको छ।
सन् १९५४ मा आर्थिक मन्दी र युद्धपछिको निराशाबीच मानिसलाई उत्साहित बनाउने उद्देश्यले सुरु भएको यो उत्सव सात दशकभन्दा बढी समयपछि हजारौँ मानिसलाई एउटै ठाउँमा जोड्ने विशाल सांस्कृतिक पर्व बनेको छ।
यसमा परम्परागत जापानी संस्कृति मात्र होइन, युवापुस्ताको आधुनिक संगीत, नृत्य, फेसन र सिर्जनात्मकता पनि जोडिएको छ। यही कारण योसाकोईले पुरानो संस्कृति जोगाउँदै नयाँ पुस्तालाई पनि आकर्षित गर्न सफल भएको मानिन्छ।
कोचीको योसाकोई महोत्सव जापानको एउटा स्थानीय पर्व कसरी समयसँगै राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सांस्कृतिक आकर्षण बन्न सक्छ भन्ने उदाहरण हो। करिब १८ हजार नर्तक, १९७ समूह, रंगीन पोसाक, नारुकोको ताल, विशाल सजावटी सवारी र हजारौँ दर्शकको उपस्थितिले कोचीलाई केही दिनका लागि जापानकै सबैभन्दा जीवन्त सांस्कृतिक मञ्चमा परिणत गरेको छ।
सात दशकअघि ७५० नर्तकबाट सुरु भएको योसाकोई आज १८ हजार नर्तकको उत्सव बनेको छ। यही यात्राले योसाकोईलाई कोचीको मात्र होइन, आधुनिक जापानी संस्कृतिको समेत महत्वपूर्ण परिचय बनाएको छ।